آشنایی با انواع دستگاه های آزمایشگاهی

در عصر مدرن همواره تجهیزات و لوازمی که مورد استفاده قرار می گیرند با سرعت قابل توجهی در حال پیشرفت هستند.

پیشرفت این دستگاه ها همواره به رفاه زندگی انسان ها کمک کرده و در موارد زیادی به حفظ سلامت آنها کمک می کند.

زمانی که افراد با بیماری ها و مشکلات مختلف به مراکز درمانی مراجعه می کنند متخصصان در اولین اقدام انجام آزمایشات تخصصی را ضروری می دانند و به این واسطه می توانند وضعیت بدن را با دقت و حساسیت بیشتر ارزیابی کنند و با تشخیص به موقع و کاربردی به حفظ سلامت بدن کمک می کنند.

تشخیص متخصصان و به کارگیری انواع دستگاه های آزمایشگاهی و انجام آزمایشات تخصصی به بقای انسان ها کمک زیادی می کند به همین دلیل این دستگاه ها در علم زیست شناسی، شیمی، فیزیک و مهندسی جایگاه ویژه ای داشته و در عرصه های مختلف کاربرد دارند.

شاید تصور کنید که بسیاری از انواع دستگاه های آزمایشگاهی فقط برای طبابت و بررسی بیماری های انسانی مورد استفاده قرار می گیرد اما نکته قابل توجه این است که مشابه این دستگاه ها برای بهینه سازی فرایندهای صنعتی و تولید انواع محصولات خوراکی و دارویی نیز کاربرد دارد.

قدمت لوازم، دستگاه ها و تجهیزات آزمایشگاهی به دوران باستان باز می گردد و در زمان گذشته محققان از ابزارهای ابتدایی و ساده مثل لوله های شیشه ای و ظروف خاصی برای تحلیل خواص مواد استفاده می کردند.

در قرن حاضر با توجه به دستگاه های آزمایشگاهی مدرن با وجود دقت و کارایی فوق العاده ای که دارند می توان تحلیل های دقیق تری نسبت به موارد مختلفی انجام داد.

در دنیای امروز هوش مصنوعی، رباط ها و ابزارهای تحلیلی پیشرفته نیز باعث سهولت در عملکرد محققان شده و تحولی عظیم در علم پزشکی و فناوری به وجود آورده است.

معرفی رایج ترین دستگاه های آزمایشگاهی

در ادامه به بررسی رایج ترین دستگاه ها می پردازیم:

اسپکتروفتومتر

اسپکتروفتومتر یکی از مهمترین تجهیزاتی است که برای تعیین غلظت مواد شیمیایی در محلول مورد استفاده قرار می گیرد.

 این دستگاه همواره کاربردهای دیگری از جمله استفاده در صنایع دارویی، غذایی و شیمیایی دارد و برای مطالعه واکنش های شیمیایی و سینتیک نیز کاربرد دارد.

 اسپکتروفتومتر دستگاهی است که برای اندازه گیری مقدار نور جذب شده یا عبوری از یک محلول در طول موج های خاص استفاده میشود.

 به کارگیری این دستگاه در آزمایشگاه ها به عملکرد متخصصان در حوزه های مختلف کمک شایانی می کند.

سانتریفیوژ

این دستگاه کاربردی برای ایجاد نیروی گریز از مرکز مورد استفاده قرار گرفته و اجزای مخلوط ها را از هم جدا می کند. با چرخش سریع مواد سنگین تر به سمت پایین حرکت کرده و مواد سبک تر در بالا قرار می گیرد.

سانتریفیوژ با انواع مختلف مورد استفاده قرار می گیرد که شامل سانتریفیوژ میکرو، سانتریفیوژ پریکول و سانتریفیوژ فوق سرعت است.

سانتریفیوژ میکرو برای جداسازی مقادیر کوچک نمونه ها استفاده میشود و نوع دوم سانتریفیوژ پریکول برای جداسازی مایعات با حجم زیاد است.

سانتریفیوژ فوق سرعت برای جداسازی اجزای سلولی و نانو ذرات استفاده می شود که در آزمایشگاه های مختلف از جمله مراکز درمانی و حتی غذایی و دارویی نیز هر کدام از این دستگاه ها کارایی خاص خود را دارند.

 مهمترین کاربرد دستگاه سانتریفیوژ جدا کردن سلول ها و پلاسما در آزمایشگاه های بیولوژیکی است.

 این دستگاه اگر در صنایع دارویی و پزشکی استفاده شود برای تجزیه آزمایش تخصصی خون مورد استفاده قرار می گیرد.

میکروسکوپ

یکی از تجهیزات مهم و کاربردی در مراکز آزمایشگاهی میکروسکوپ است، این دستگاه برای مشاهده ساختارهای میکروسکوپی مثل سلول ها و بافت ها مورد استفاده قرار می گیرد و با قابلیت بزرگنمایی بسیار زیادی که دارد جزئیات بسیار کوچک به راحتی قابل مشاهده هستند.

میکروسکوپ در سه نوع نوری، الکترونی و فلورسانس وجود دارد، میکروسکوپ نوری با استفاده از نور مرئی و لنزهای شفاف کار می کند و نوع الکترونی آن با استفاده از پرتوهای الکترونی شرایط را برای مشاهده ساختارهای بسیار کوچک فراهم می کند.

میکروسکوپ فلورسانت برای مشاهده نمونه های فلورسانس در زیست شناسی کاربرد دارد، به طور کلی استفاده از میکروسکوپ برای تحقیقات زیست شناسی و پزشکی ضرورت دارد.

میکروسکوپ همچنین برای شناسایی و تحلیل باکتری ها و ویروس ها مورد استفاده قرار می گیرد و مشاهده بافت ها و سلول ها با این دستگاه کاربردی با سهولت انجام می پذیرد.

PH متر

یکی از دستگاه های مهم آزمایشگاهی پی اچ متر نام دارد که برای اندازه گیری اسیدیته یا قلیایی بودن یک محلول طراحی شده است.

این دستگاه دارای یک الکترود حساس است و یک نمایشگر دیجیتال نیز دارد، پی اچ متر به صورت دستی و آزمایشگاهی ساخته میشود.

نوع دستی آن برای اندازه گیری های میدانی و آزمایش های غیر رسمی است و نوع آزمایشگاهی آن برای استفاده های دقیق و تخصصی می باشد.

مهمترین کاربرد ph متر در تحقیقات شیمیایی و زیست شناسی است  البته در صنایع دارویی و غذایی نیز برای کنترل کیفیت کاربرد دارد.

کروماتوگرافی

کروماتوگرافی یک تکنیک برای شناسایی و اندازه گیری اجزای مختلف یک مخلوط است، البته از این دستگاه برای جداسازی اجزای تشکیل دهنده مخلوط نیز استفاده میشود.

با استفاده از فاز ثابت و فاز مایع و گاز اجزا به صورت جداگانه تجزیه خواهند شد، کرومتوگرافی گازی برای جداسازی ترکیبات فرار استفاده میشود و کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا برای جداسازی ترکیبات غیر فرار است.

نوع دیگر کروماتوگرافی کاغذی نام دارد که برای جداسازی رنگدانه ها و ترکیبات دیگر مورد استفاده قرار می گیرد‌.

زمانی که در آزمایشگاه ها نیاز است که یک محلول مورد تجزیه و تحلیل قرار بگیرد از این دستگاه استفاده می کنند و در تحقیقات شیمیایی، داروسازی و بررسی سموم کاربرد دارد.

آون و انکوباتور

آون یکی از دستگاه های کاربردی در آزمایشگاه های مختلف است که برای خشک کردن و استریل کردن مواد و ابزارهای آزمایشگاهی کاربرد دارد.

انکوباتور برای کشت سلول ها و میکروارگانیسم ها در دما و رطوبت کنترل شده مورد استفاده قرار می گیرد.

مهمترین کاربرد این تجهیزات در آزمایشگاه های میکروبیولوژی و زیست شناسی است همچنین برای استریل کردن و آماده سازی نمونه ها نیز استفاده میشود.۲*

اتوکلاو آزمایشگاهی

در آزمایشگاه های مختلف ابزارها و لوازمی که استفاده میشوند استریل شده که معمولاً با استفاده از بخار تحت فشار این فرایند انجام میشود.

برای انجام این تکنیک مهم اتوکلاو دستگاهی کاربردی شناخته میشود که در دو نوع اتوکلاو خشک و اتوکلاو بخار ساخته میشود.

اتوکلاو بخار برای استریل کردن ابزارها می باشد و اتوکلاو خشک برای استریل کردن مواد حساس به بخار است.

این تجهیزات کاربردی در آزمایشگاه های زیست شناسی و پزشکی کاربرد دارد و البته برای ضد عفونی کردن و از بین بردن میکروب ها نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

ضرورت استفاده از تجهیزات نوین در آزمایشگاه های تشخیصی

عملکرد آزمایشگاه ها بخش مهمی از تصمیم گیری های متخصصان است، مهم است که در این مراکز از پیشرفته ترین دستگاه ها و تکنولوژی روز دنیا استفاده شود زیرا آزمایشگاه ها جز شاخه های علمی محسوب میشوند.

هر آزمایشگاه در هر زمینه ای که فعالیت می کند باید متناسب با نوع عملکرد خود تجهیزات تخصصی مختلف را تهیه کنند.

وجود نقص در عملکرد دستگاه ها یا کمبود تجهیزات کاربردی در این مراکز باعث میشود تا نتایج به دست آمده از تحقیقات و آزمایشات مختلف چندان قابل اعتماد نباشد و متخصصان در حوزه های مختلف به نتیجه به دست آمده اکتفا و اعتماد نمی کنند.

چند مورد از مهمترین تجهیزات آزمایشگاهی را در این مطلب برایتان گفتیم و با کاربردهای آنها تا حدودی آشنا شده اید.

با این حال خلاصه مطلب این است که در یک آزمایشگاه تشخیصی تجهیزاتی مثل لوله آزمایشگاه، میکروسکوپ، ترمومتر، ترازوی آزمایشگاهی، دستگاه سانتریفیوژ، دستگاه اتوکلاو، اسپاتول، سمپلر، پیپت، بورت آزمایشگاه، هود آزمایشگاهی و وسایل و دستگاه های ضروری گرد هم آمده تا متخصصان در حوزه های مختلف از جمله پزشکی بتوانند اطلاعاتی را که باید کسب نمایند.